[[{"content_id":497819,"content_number":0,"portal_id":184,"lang_id":"fa","content_title":"آزادی خرمشهر","content_rtitr":"","content_short_title":null,"content_summary":"","content_summary_fill":0,"content_body":"آزادسازی خرمشهر\r\n\r\nآزادسازی خرمشهر مهم&zwnj;ترین تحرک نظامی ایران در جنگ عراق با ایران بود که در عملیات بیت المقدس به بازپس&zwnj;گیری خرمشهر در ۳ خرداد ۱۳۶۱\/ ۲۴ مه ۱۹۸۲ منجر شد. عملیات فتح خرمشهر، به دلیل اهمیت آن از نظر نظامی و سیاسی به مطالعۀ فراوان نیاز دارد که در این مقاله، به اختصار بدان می&zwnj;پردازیم.\r\n\r\n&nbsp;\r\nفهرست مندرجات\r\n\r\n\r\n۱ - اشغال خرمشهر\r\n۲ - مراحل عملیات بیت المقدس\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۲.۱ - مرحله اول\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۲.۲ - مرحله دوم\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۲.۳ - مرحله سوم\r\n۳ - دلایل شکست عراق\r\n۴ - بازپس گیری خرمشهر\r\n۵ - اهم نتایج فتح خرمشهر\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۵.۱ - تغییر توازن سیاسی به سود ایران\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۵.۲ - ابتکار عمل نیروهای ایران\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۵.۳ - تقویت توان نظامی ایران\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۵.۴ - شکست سیاسی و نظامی عراق\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۵.۵ - از دست رفتن برگ برندۀ عراق\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۵.۶ - ایجاد تهدید برای عراق\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۵.۷ - برداشتن مهر سکوت\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۵.۸ - افزایش حمایت&zwnj;ها از عراق\r\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;۵.۹ - برخی دیگر از نتایج\r\n۶ - عقب نشینی دولت عراق\r\n۷ - راه حل ایران برای تعیین متجاوز\r\n۸ - منابع فهرست\r\n۹ - پانویس\r\n۱۰ - منابع\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\nاشغال خرمشهر\r\n\r\n&nbsp;\r\nپس از اشغال خرمشهر در ۴ آبان ۱۳۵۹\/ ۲۶ اکتبر ۱۹۸۰، برای عراق و حامیان منطقه&zwnj;ای و بین المللی آن فرصتی فراهم شد. تا ضمن فرسایش توان نظامی ایران، خواست خود را برای پایان دادن به جنگ، به دولت ایران تحمیل کنند.\r\n\r\n\r\n[۱]\r\n\r\n[۲]\r\n\r\n[۳]\r\n\r\nایران پس از اجرای عملیات موفقیت آمیز فتح المبین در فروردین ۱۳۶۱\/ مارس ۱۹۸۲، درصدد آزادسازی کامل مناطق اشغالی برآمد و عملیات بیت المقدس با این هدف آغاز شد. اما اهمیت راهبردی خرمشهر برای دو کشور و گستردگی منطقه عملیاتی سبب طولانی شدن آن گردید.\r\n\r\n[۴]\r\n\r\nعملیات بیت المقدس در ۱۰ اردیبهشت ۱۳۶۱\/ ۳۰ آوریل ۱۹۸۲، در چهار مرحله، با هدف آزادسازی شهرهای خرمشهر،هویزه و جاده اهواز ـ خرمشهر و رسیدن به مرزهای بین المللی، در منطقه&zwnj;ای با وسعت بیش از ۵۴۰۰ کیلومترمربع انجام شد.\r\n\r\n[۵]\r\n\r\n[۶]\r\n\r\n[۷]\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\nمراحل عملیات بیت المقدس\r\nاین عملیات با نام &laquo;بیت المقدس&raquo; طی ۳ مرحله انجام شد و ۲۵ روز به طول انجامید. رمز عملیات، ذکر مقدس &laquo;یا علی بن ابیطالب (علیه&zwnj;السّلام)&raquo; بود و در ساعت ۳۰ دقیقۀ بامداد ۱۰\/۲\/۶۱ آغاز شد. غرب کارون، جنوب غربی اهواز و شمال خرمشهر، مناطقی بودند که این نبرد در آن مناطق شکل گرفت. وسعت منطقۀ عملیات، حدود ۶۰۰۰ کیلومتر مربع بود.\r\n\r\n[۸]\r\n\r\nاین عملیات پس از برنامه&zwnj;ریزی دقیق و ساعت&zwnj;ها طرح و برنامه آغاز شد و این در حالی بود که هدف اصلی آن، یعنی آزادسازی خرمشهر، اهمیت فوق العاده&zwnj;ای داشت. این شهر برای ایران و عراق بسیار مهم بود؛ به عبارت دیگر، خرمشهر، برگ برندۀ جنگ بود و هر کس بر آن تسلط می&zwnj;یافت، برتری خود را اثبات می&zwnj;کرد؛ از این رو عراق، به طور ویژه&zwnj;ای در پی حفظ آن بود و نیروهای بسیاری در آن منطقه، متمرکز کرده بود. ایران نیز که از اهمیت استراتژیک خرمشهر، آگاه بود، برنامه&zwnj;ای وسیع و سنگین برای آزدسازی آن منطقه تدارک دیده بود.\r\n\r\n&larr;&nbsp;مرحله اول\r\n\r\n\r\nمرحلۀ اول عملیات در غرب کارون و در ۱۰\/۲\/۶۱ آغاز شد و سرعت عملیات دشمن را غافلگیر کرد. در حقیقت، دشمن هرگز گمان نمی&zwnj;کرد که ایران بتواند با عبور از رودخانه، خود را به جادۀ اهواز &ndash; خرمشهر برساند، ولی این امر تحقق یافت، نیروهای ایرانی با عبور از رود کارون و استقرار در جاده اهواز ـ خرمشهر، بیش از هشتصد کیلومتر را پاک سازی کردند.\r\n\r\n&larr;&nbsp;مرحله دوم\r\n\r\n\r\nمرحله دوم، در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۶۱\/ ۶ مه ۱۹۸۲، به منظور آزادسازی بندر خرمشهر شروع شد. نیروهای ایرانی تا شلمچه پیش رفتند و پس از آزادسازی هویزه، در هفده کیلومتری نوار مرزی استقرار یافتند. نتایج مهمی از این نبرد، نصیب ایرانیان شد. در این نبرد، نیروهای ایرانی توانستند در ۱۷ کیلومتر از نوار مرزی استقرار یابند. در مقابل، نیروهای عراقی از جفیر، کرخه نور، هویزه و پادگان حمید عقب نشینی کردند و در محور شلمچه &ndash; خرمشهر متمرکز شدند.\r\n\r\n&larr;&nbsp;مرحله سوم\r\n\r\n\r\nدر مرحله سوم، ۱۹ـ۲۰ اردیبهشت همان سال، عملیات برای آزادسازی خرمشهر ادامه یافت، ولی در محور شلمچه ـ خرمشهر، عراق برتری نظامی داشت و بازپس گیری خرمشهر میسر نشد و نیروهای ایرانی به بازسازی و تجدید قوا پرداختند. در مرحله نهایی، اول خرداد همان سال، پیشروی از منطقه شلمچه در شمال غربی خرمشهر آغاز شد و نیروهای ایرانی خرمشهر را محاصره و در ۳ خرداد آزاد کردند. در این عملیات به جز شلمچه و کوشک و طلائیه که در اشغال عراق باقی ماند، بقیه مناطق آزاد شدند.\r\n\r\n[۹]\r\n\r\n[۱۰]\r\n\r\n[۱۱]\r\n\r\nلذا دشمن مزدور با تمام امکانات و تجهیزات و با وجود یاوران بسیار، در برابر قدرت ایمان و وحدت ملت ایران شکست خورد و با دادن تلفات و ضایعات فراوان، خرمشهر را به صاحبان اصلی آن، واگذار کرد و گریخت.\r\nاز جمله نتایج این عملیات، انهدام کامل ۲ لشکر عراق، آسیب دیدن ۶ لشکر به میزان ۲۰-۶۰ درصد، کشته و زخمی شدن بیش از ۶ هزار نفر، اسارت ۱۷۴۹۹ نفر و انهدام ۵۵۰ تانک و نفربر، ۵۰ خودرو، ده&zwnj;ها عراده توپ، ۵۳ هواپیما، ۳ هلی کوپتر ومقادیر زیادی جنگ افزار و مهمات است.\r\n\r\n[۱۲]\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\nدلایل شکست عراق\r\n\r\n[ویرایش]\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nیکی از دلایل شکست عراق، پیشینۀ ایران بود. عراق، پیش از این به دلیل وضعیت سیاسی داخلی ایران و نتایج سلسله عملیات&zwnj;های ناموفق در پاییز و زمستان ۱۳۵۹ ش به فرماندهی بنی صدر، از نظر استراتژیکی در غفلت کامل به سر می&zwnj;برد؛ تا آنجا که بسیاری از مقام&zwnj;های عالی رتبۀ عراق در طول تابستان ۱۳۶۰ ش کاملا به این باور رسیده بود که دولت ایران تا پاییز همان سال سقوط خواهد کرد.\r\nواکنش عراق در این باره بسیار جالب است. عراقی&zwnj;ها، در ۴ خرداد از طریق رسانه&zwnj;ها اعلام کردند که نیروهای ما، ایرانیان را گوشمالی دادند و در ۳ خرداد تا مرزهای بین المللی عقب نشینی کردند. آنهابه جای خرمشهر از عنوان &laquo;بندر خرمشهر&raquo; استفاده کردند و دربارۀ شکست خود، چیزی نگفتند.\r\n\r\n[۱۳]\r\n\r\nپس از آن تلویزیون ایران، صحنه&zwnj;هایی از جبهه&zwnj;های جنگ، اسارت نیروهای عراقی و... نشان داد تا همگان از ماجرا باخبر شوند. صدام پس از شکست از مصر درخواست کمک کرد و گفت که اگر ارتش مصر به بغداد بیاید، وی به استقبال آنها خواهد شتافت.\r\nکشورهای عربی برای اعلام حمایت از عراق و روحیه دادن به صدام حسین، به تبلیغات به نفع وی ادامه دادند. کشورهای مغرب زمین نیز که تا آن زمان، چشم و گوش خویش را بر فجایع جنگ تحمیلی بسته بودند، برای آتش بس و ایجاد صلح در منطقه به تکاپو افتادند. آنها پیروزی ایران را خطری برای منطقه وانمود می&zwnj;کردند. جامعۀ اروپا، در همان سوم خرداد، نگرانی خود را از ادامۀ جنگ، ابراز داشتند.\r\n\r\n[۱۴]\r\n\r\nدر واقع، پیروزی اعجاب برانگیز قوای اسلام، سبب شده بود تا آنها بیمناک شوند.\r\n\r\nبازپس گیری خرمشهر\r\n\r\n[ویرایش]\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nبازپس گیری خرمشهر، موجب تغییر توازن سیاسی ـ نظامی در جنگ و منطقه خلیج فارس به سود ایران شد. از نظر نظامی، اجرای چهار عملیات طی هشت ماه، بیانگر تجدید توان نظامی ایران بود. از حیث سیاسی نیز به منزله از بین رفتن برتری عراق در مذاکرات سیاسی بود و این کشور را در وضع تحقیرآمیزی قرار داد. در این مدت احتمال سقوط حکومت عراق نیز می&zwnj;رفت.\r\n\r\n[۱۵]\r\n\r\n[۱۶]\r\n\r\n[۱۷]\r\n\r\nصدام حسین در ۱۹ خرداد ۱۳۶۱\/ ۹ ژوئن ۱۹۸۲، به طور یک جانبه آتش بس اعلام کرد. او در ۲۰ خرداد همان سال، به بهانه کمک به سازمان آزادی بخش فلسطین (ساف) و نیروهای سوریه در برابر تجاوز اسرائیل به لبنان در ۱۶ خرداد\/ ۶ ژوئن همان سال، دستور عقب نشینی به نیروهای عراقی از اراضی ایران را صادر کرد. او در پی برقراری صلح با ایران بود و در ۳۰ خرداد\/ ۲۰ ژوئن همان سال با صدور بیانیه&zwnj;ای، عقب نشینی از خاک ایران را با از بین بردن هرگونه بهانه&zwnj;ای برای ادامه جنگ توجیه کرد،\r\n\r\n[۱۸]\r\n\r\n[۱۹]\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\nاهم نتایج فتح خرمشهر\r\n\r\n[ویرایش]\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nاهم نتایج فتح خرمشهر را می&zwnj;توان چنین برشمرد:\r\n\r\n&larr;&nbsp;تغییر توازن سیاسی به سود ایران\r\n\r\n\r\nآثار این امر در اظهار نظر کشورهای منطقه و دولت&zwnj;های غربی و آمریکایی و رسانه&zwnj;های آنها به خوبی مشهود بود و نگرانی آنان را برانگیخت؛ زیرا آنها که به نابودی انقلاب، دل بسته بودند، اکنون می&zwnj;دیدند که انقلاب، توانسته خود را محکم و استوار نگه دارد. اکنون نگرانی آنها از فروپاشی رژیم عراق بود.\r\n\r\n[۲۰]\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\n&larr;&nbsp;ابتکار عمل نیروهای ایران\r\n\r\n\r\nعملیات آزادی بستان و... اکنون عملیات فتح خرمشهر، سبب شد که نیروهای عراقی، به دفاع روی بیاورند و در انتظار حملات رزمندگان اسلام باشند.\r\n\r\n&larr;&nbsp;تقویت توان نظامی ایران\r\n\r\n\r\nایران بر اثر این پیروزی، توان نیروی نظامی خود را تجدید کرد؛ زیرا پیشتر، این توان رو به ضعف نهاده بود.\r\n\r\n[۲۱]\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\n&larr;&nbsp;شکست سیاسی و نظامی عراق\r\n\r\n\r\nصدام که از حمایت همه جانبۀ غرب و برخی دولت&zwnj;های شرقی بهره می&zwnj;برد، بر اثر این رخداد، وجاهت خود را از دست داد. سرعت عمل نیروهای ایرانی، متجاوزان را غافلگیر کرد. همچنین عبور از کارون، نیروهای عراقی را متحیر ساخته بود؛ زیرا آنها باور نمی&zwnj;کردند که ایران از این مسیر، استفاده کند.\r\n\r\n&larr;&nbsp;از دست رفتن برگ برندۀ عراق\r\n\r\n\r\nعراق، خرمشهر را تصرف کرده بود و قصد خروج نداشت. قصد رژیم اشغالگر، این بود که با این برگ برنده، ایران به پای میز مذاکره بنشاند و از آن امتیاز بگیرد؛ اما با آزادسازی خونین شهر، عزت ایران، بازگشت و عراق، ناکام ماند.\r\n\r\n&larr;&nbsp;ایجاد تهدید برای عراق\r\n\r\n\r\nعقب نشینی نیروهای متجاوز، سبب شد که مناطق نفت خیز دشمن، در تیررس رزمندگان اسلام قرار بگیرد. بصره از سوی ایران تهدید می&zwnj;شد و این امر، دولت متجاوز را بیش از پیش مضطرب کرده بود.\r\n\r\n&larr;&nbsp;برداشتن مهر سکوت\r\n\r\n\r\nدر تمام مدتی که نیروهای اشغالگر، در قسمت&zwnj;هایی از خاک ایران، حضور داشتند، مجامع بین المللی سکوت اختیار کرده بودند؛ ولی پس از آزادسازی خونین شهر، آنها به تکاپو افتادند تا از پیشرفت&zwnj;های بعدی ایران و نابودی رژیم عراق، جلوگیری کنند.\r\n\r\n[۲۲]\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\n&larr;&nbsp;افزایش حمایت&zwnj;ها از عراق\r\n\r\n\r\nکمک&zwnj;های فراوانی به عراق، سرازیر شد تا صدام، روحیۀ خود را از دست ندهد. همچنین ممکن بود که بر اثر تضعیف روحیۀ عراق و شکست آن، کشورهای منطقه هم از غرب و آمریکا دلسرد شوند؛ از این رو حمایت&zwnj;های حامیان صدام، به رغم این شکست سنگین، افزایش یافت.\r\n\r\n&larr;&nbsp;برخی دیگر از نتایج\r\n\r\n\r\n۱. تقویت روحیۀ مردم ایران.\r\n۲. تقویت روحیۀ شهادت طلبی.\r\n۳. بازگشت امنیت برای مناطق جنوب.\r\nپس از فتح خونین شهر، مناطق مسکونی جنوب که در برد آتش توپخانه دشمن قرار داشتند از این خطر نجات یافتند.\r\n۴. افزایش هماهنگی بین نیروهای ایرانی:\r\nدر اثر این عملیات، بین نیروهای سپاه، ارتش و بسیج، هماهنگی افزایش یافت و تجارب بسیار مفیدی به دست آمد.\r\n\r\nعقب نشینی دولت عراق\r\n\r\n[ویرایش]\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nدولت عراق در نامه&zwnj;ای در ۱۰ تیر ۱۳۶۱\/ اول ژوئیه ۱۹۸۲ به دبیرکل سازمان ملل، عقب نشینی کامل نیروهای عراقی از اراضی ایران را اعلام کرد، اما نماینده ایران در سازمان ملل، در همان روز در نامه&zwnj;ای به رئیس شورای امنیت اظهار داشت که نیروهای متجاوز عراقی، برخلاف ادعاهای عراق، هنوز بخش&zwnj;هایی از اراضی ایران را در تصرف دارند و به حملات خود ادامه می&zwnj;دهند.\r\n\r\n[۲۳]\r\n\r\n[۲۴]\r\n\r\nاز سوی دیگر، پیروزی ایران در جبهه&zwnj;های جنگ و شرایط این کشور برای برقراری صلح، صدام حسین را، که در آغاز تجاوز به ایران آرزوی رهبری جهان عرب را داشت، در وضع بسیار دشواری قرار داد. او مجبور شد برای جلب حمایت جهان عرب، به دولتهای میانه رو عرب نزدیک شود. افزون بر این، ناچار شد از میزبانی اجلاس سران کشورهای جنبش عدم تعهد که قرار بود در شهریور ۱۳۶۱\/ سپتامبر ۱۹۸۲ در بغداد تشکیل شود، صرف نظر کند. صدام حسین، شورای فرماندهی انقلاب عراق را منحل و شماری از افراد کابینه و افسران عالی رتبه را اخراج کرد. او حتی برخی از آنان را به بهانه اهمال و مخالفت با جنگ اعدام نمود.\r\n\r\n[۲۵]\r\n\r\n\r\nپس از آزادسازی خرمشهر، شورای امنیت سازمان ملل نیز پس از ۲۲ ماه از صدور قطعنامه اول،\r\n\r\n[۲۶]\r\n\r\nدر ۲۱ تیر ۱۳۶۱\/ ۱۲ ژوئیه ۱۹۸۲، قطعنامه ۵۱۴ را، که در آن موضع نسبتآ جدی&zwnj;تری در برابر جنگ گرفته بود، صادر کرد، بی آنکه در آن هیچ اشاره&zwnj;ای به متجاوز، تنبیه متجاوز یا اصل تجاوز شده باشد.\r\n\r\n[۲۷]\r\n\r\n[۲۸]\r\n\r\n[۲۹]\r\n\r\nاز سوی دیگر، بازپس&zwnj;گیری خرمشهر نگرانی&zwnj;های عمیقی در بین کشورهای عرب منطقه خاورمیانه پدیدآورد. قدرت&zwnj;های بزرگ بین المللی از جمله امریکا نیز ضمن ابراز نگرانی از پیشروی نیروهای ایران، به حمایت گسترده از عراق پرداختند.\r\n\r\n[۳۰]\r\n\r\n[۳۱]\r\n\r\n[۳۲]\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\nراه حل ایران برای تعیین متجاوز\r\n\r\n[ویرایش]\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nایران که از نظر سیاسی و نظامی برتر بود، چند راه حل داشت: ۱) آغاز مذاکره سیاسی با عراق و قدرتهای حامی آن برای تامین حقوق خود درباره محکومیت متجاوز و پرداخت غرامت به ایران. این گزینه با سیاست کلی غرب در برابر قدرت گرفتن انقلاب اسلامی در منطقه تعارض داشت؛ ۲) ترک مخاصمه بدون اتمام جنگ و برقراری حالت نه جنگ و نه صلح در مرزها که به فرسایش توان سیاسی و نظامی ایران می&zwnj;انجامید؛ ۳) صلح تضمین شده. مقامات ایرانی این گزینه را تنها راه حل برای تامین حقوق این کشور می&zwnj;دانستند و برای رسیدن به همین خواست، ناگزیر از ادامه جنگ شدند\r\n\r\n[۳۳]\r\n\r\n[۳۴]\r\n\r\n[۳۵]\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\nمنابع فهرست\r\n\r\n[ویرایش]\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n(۱) عبدالحلیم ابوغزاله، الحرب&zwnj;العراقیة الایرانیة: ۱۹۸۰ـ ۱۹۸۸، ۱۹۹۴.\r\n(۲) ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، تألیف محمد جوادی&zwnj;پور و دیگران، تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۳ـ۱۳۷۶ش.\r\n(۳) حسین اردستانی، تنبیه متجاوز: بررسی تحولات سیاسی نظامی از تابستان ۱۳۶۱ تا فرودین ۱۳۶۷، تهران ۱۳۷۹ش.\r\n(۴) مهدی انصاری، محمد درودیان، و هادی نخعی، خرمشهر در جنگ طولانی، تهران ۱۳۷۵ش.\r\n(۵) منوچهر پارسادوست، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، تهران ۱۳۷۱ش.\r\n(۶) احمد پوراحمد، جغرافیای عملیات ماندگار دفاع مقدس، به اهتمام حسن رسولی منفرد، تهران ۱۳۸۶ش.\r\n(۷) تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران: وزارت امور خارجه، دفتر حقوقی، ۱۳۶۱ـ۱۳۶۷ش.\r\n(۸) مجتبی تهامی، گل محمد بهمنی، و فتح&zwnj;اللّه رسولی، سیاست امریکا در قبال ایران طی دوره جنگ تحمیلی، تهران ۱۳۸۰ش.\r\n(۹) سعید خالوزاده، &laquo;حمایت&zwnj;های سیاسی، نظامی و اقتصادی کشورهای قدرتمند از عراق در طول جنگ با جمهوری اسلامی ایران&raquo;، در دعاوی ایران: بررسی کمک&zwnj;ها و حمایت&zwnj;های غرب به&zwnj;ویژه آمریکا از صدام حسین در جنگ تحمیلی، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین&zwnj;المللی ابرار معاصر تهران، ۱۳۸۳ش.\r\n(۱۰) محمد درودیان، آغاز تا پایان (سالنمای تحلیلی) : بررسی وقایع سیاسی ـ نظامی جنگ از زمینه&zwnj;سازی تهاجم عراق تا آتش&zwnj;بس، تهران ۱۳۷۶ش.\r\n(۱۱) محمد درودیان، پرسش&zwnj;های اساسی جنگ، تهران ۱۳۸۴ش.\r\n(۱۲) محمد درودیان، خونین&zwnj;شهر تا خرمشهر، تهران ۱۳۸۰ش.\r\n(۱۳) سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اطلس جنگ ایران و عراق: فشرده نبردهای زمینی، ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ـ۲۹ مرداد ۱۳۶۷، تهران ۱۳۷۹ش.\r\n(۱۴) علی سمیعی، کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس، تهران ۱۳۸۲ش.\r\n(۱۵) بهمن نعیمی&zwnj;ارفع، مبانی رفتاری شورای همکاری خلیج&zwnj;فارس در قبال جمهوری اسلامی ایران، تهران ۱۳۷۰ش.\r\n(۱۶) علی&zwnj;اکبر ولایتی، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران ۱۳۷۶ش.\r\n(۱۷) عباس هدایتی خمینی، شورای امنیت و جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران (تا پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی ایران)، تهران ۱۳۷۴ش.\r\n(۱۸) Anthony H Cordesman and Abraham R Wagner, The lessons of modern war, Boulder, Colo ۱۹۹۱.\r\n(۱۹) Dilip Hiro, The longest war: the Iran-Iraq military conflict, New York ۱۹۹۱.\r\n(۲۰) Gary Sick, &quot;Trial by error: reflections on the Iran-Iraq war&quot;, The Middle East journal, vol۴۳, no۲ (spring ۱۹۸۹).\r\n\r\nپانویس\r\n\r\n[ویرایش]\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t&nbsp;\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n&nbsp;\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; انصاری، مهدی و درودیان، محمد و نخعی، هادی، خرمشهر در جنگ طولانی، ج۱، ص۳۹۰، تهران ۱۳۷۵ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; پارسادوست، منوچهر، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، ج۱، ص۳۲۱، تهران ۱۳۷۱ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۳.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; درودیان، محمد، بررسی وقایع سیاسی ـ نظامی جنگ از زمینه سازی تهاجم عراق تا آتش بس، ج۱، ص۵۸، تهران ۱۳۷۶ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۴.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; اردستانی، حسین، تنبیه متجاوز: بررسی تحولات سیاسی نظامی از تابستان ۱۳۶۱ تا فرودین ۱۳۶۷، ج۱، ص۲۵، تهران ۱۳۷۹ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۵.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; سمیعی، علی، کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس، ج۱، ص۹۷، تهران ۱۳۸۲ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۶.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; عبدالحلیم ابوغزاله، الحرب العراقیة الایرانیة، ج۱، ص۱۰۶، ۱۹۸۰ـ ۱۹۸۸.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۷.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اطلس جنگ ایران و عراق: فشرده نبردهای زمینی، ج۱، ص۴۹، ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ـ۲۹ مرداد۱۳۶۷، تهران ۱۳۷۹ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۸.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; سازمان تبلیغات اسلامی، بر شطی از حماسه و حضور، ص۳۸۴-۳۸۶، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۵ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۹.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; سمیعی، علی، کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس، ج۱، ص۹۹ـ۱۰۴، تهران ۱۳۸۲ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱۰.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; پوراحمد، احمد، جغرافیای عملیات ماندگار دفاع مقدس، ج۱، ص۱۰۳ـ۱۰۶، به اهتمام حسن رسولی منفرد، تهران ۱۳۸۶ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱۱.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; جوادی پور، محمد و دیگران، ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، ج۴، ص۱۶۷ـ۱۶۸، تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۳ـ۱۳۷۶ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱۲.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، ص۱۰۱_ ۱۰۲، اول، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۶ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱۳.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، ص۱۰۳_ ۱۰۴.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱۴.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، ص۱۴۶_ ۱۶۳.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱۵.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; Gary Sick، &quot;Trial by error: reflections on the Iran، Iraq war&quot;، The Middle East journal، vol۴۳، no۲ (spring ۱۹۸۹)، ج۱، ص۲۳۶ـ۲۳۷.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱۶.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; درودیان، محمد، بررسی وقایع سیاسی ـ نظامی جنگ از زمینه سازی تهاجم عراق تا آتش بس، ج۱، ص۵۸ـ۵۹، تهران ۱۳۷۶ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱۷.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; درودیان، محمد، خونین شهر تا خرمشهر، ج۱، ص۱۶۰، تهران ۱۳۸۰ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱۸.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; Anthony H Cordesman and Abraham R Wagner، The lessons of modern war، Boulder، Colo ۱۹۹۱، ج۲، ص۱۴۰ـ۱۴۱.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۱۹.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; Dilip Hiro، The longest war: the Iran-Iraq military conflict، New York ۱۹۹۱ص ۶۴.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲۰.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; ایرانی، ناصر، برگزیده مقاله&zwnj;های نشر دانش&zwnj;ها بحران دموکراسی در ایران، ص۲۷۵-۲۷۷، تهران، نشر دانشگاهی، ۱۳۷۱ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲۱.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، ص۱۱۹.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲۲.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، ص۱۱۵_ ۱۱۶.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲۳.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; پارسادوست، منوچهر، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، ج۱، ص۳۲۲، تهران ۱۳۷۱ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲۴.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; درودیان، محمد، پرسش&zwnj;های اساسی جنگ، ج۱، ص۲۰۷، تهران ۱۳۸۴ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲۵.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; Anthony H Cordesman and Abraham R Wagner، The lessons of modern war، Boulder، Colo ۱۹۹۱، ج۲، ص۱۴۰ـ۱۴۱.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲۶.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران: وزارت امور خارجه، دفتر حقوقی، ۱۳۶۱ـ۱۳۶۷ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲۷.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، ج۱، ص۱۱۹ـ۱۲۰، تهران ۱۳۷۶ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲۸.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; هدایتی خمینی، عباس، شورای امنیت و جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران (تا پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی ایران)، ج۱، ص۸۱ـ۸۸، تهران ۱۳۷۴ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۲۹.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران: وزارت امور خارجه، ج۲، ص۱۶۰ـ۱۶۱، دفتر حقوقی، ۱۳۶۱ـ۱۳۶۷ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۳۰.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; نعیمی ارفع، بهمن، مبانی رفتاری شورای همکاری خلیج فارس در قبال جمهوری اسلامی ایران، ج۱، ص۸۰ـ۸۱، تهران ۱۳۷۰ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۳۱.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; تهامی، مجتبی و بهمنی، گل محمد و رسولی، فتح الله، سیاست امریکا در قبال ایران طی دوره جنگ تحمیلی، ج۱، ص۲۶۶، تهران ۱۳۸۰ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۳۲.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; خالوزاده، سعید، &laquo;حمایت&zwnj;های سیاسی، نظامی و اقتصادی کشورهای قدرتمند از عراق در طول جنگ با جمهوری اسلامی ایران&raquo;، ج۱، ص۴۶۱ـ۵۱۷.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۳۳.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; اردستانی، حسین، تنبیه متجاوز: بررسی تحولات سیاسی نظامی از تابستان ۱۳۶۱ تا فرودین ۱۳۶۷، ج۱، ص۲۶ـ۲۸، تهران ۱۳۷۹ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۳۴.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; درودیان، محمد، پرسش&zwnj;های اساسی جنگ، ج۱، ص۲۰۳ـ۲۰۴، تهران ۱۳۸۴ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t۳۵.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t&uarr; درودیان، محمد، بررسی وقایع سیاسی ـ نظامی جنگ از زمینه سازی تهاجم عراق تا آتش بس، ج۱، ص۶۳_ ۶۴، تهران ۱۳۷۶ش.\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n&nbsp;","content_html":"<p align=\"right\"><strong><span dir=\"rtl\">آزادسازی خرمشهر<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p><span dir=\"rtl\">آزادسازی <\/span><a name=\"innerlink\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/خرمشهر\" title=\"خرمشهر (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">خرمشهر<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">مهم‌ترین تحرک نظامی ایران در <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/جنگ\" title=\"جنگ\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">جنگ<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">عراق با <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/ایران\" title=\"ایران\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ایران<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">بود که در عملیات <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/بیت_المقدس\" title=\"بیت المقدس\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">بیت المقدس<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">به بازپس‌گیری خرمشهر در <\/span><span dir=\"rtl\">۳<\/span><span dir=\"rtl\"> خرداد <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱\/ ۲۴<\/span><span dir=\"rtl\"> مه <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۲<\/span><span dir=\"rtl\"> منجر شد. عملیات فتح خرمشهر، به دلیل اهمیت آن از نظر نظامی و سیاسی به مطالعۀ فراوان نیاز دارد که در این مقاله، به اختصار بدان می‌پردازیم<\/span>.<\/p>\n\n<p> \n<\/p><p dir=\"rtl\"><strong>فهرست مندرجات<\/strong><\/p>\n\n\n<p dir=\"rtl\"><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#اشغال خرمشهر\" title=\"اشغال خرمشهر\" rel=\"nofollow\">۱ - اشغال خرمشهر<\/a><br \/><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#مراحل عملیات بیت المقدس\" title=\"مراحل عملیات بیت المقدس\" rel=\"nofollow\">۲ - مراحل عملیات بیت المقدس<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#مرحله اول\" title=\"مرحله اول\" rel=\"nofollow\">۲.۱ - مرحله اول<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#مرحله دوم\" title=\"مرحله دوم\" rel=\"nofollow\">۲.۲ - مرحله دوم<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#مرحله سوم\" title=\"مرحله سوم\" rel=\"nofollow\">۲.۳ - مرحله سوم<\/a><br \/><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#دلایل شکست عراق\" title=\"دلایل شکست عراق\" rel=\"nofollow\">۳ - دلایل شکست عراق<\/a><br \/><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#بازپس گیری خرمشهر\" title=\"بازپس گیری خرمشهر\" rel=\"nofollow\">۴ - بازپس گیری خرمشهر<\/a><br \/><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#اهم نتایج فتح خرمشهر\" title=\"اهم نتایج فتح خرمشهر\" rel=\"nofollow\">۵ - اهم نتایج فتح خرمشهر<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#تغییر توازن سیاسی به سود ایران\" title=\"تغییر توازن سیاسی به سود ایران\" rel=\"nofollow\">۵.۱ - تغییر توازن سیاسی به سود ایران<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#ابتکار عمل نیروهای ایران\" title=\"ابتکار عمل نیروهای ایران\" rel=\"nofollow\">۵.۲ - ابتکار عمل نیروهای ایران<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#تقویت توان نظامی ایران\" title=\"تقویت توان نظامی ایران\" rel=\"nofollow\">۵.۳ - تقویت توان نظامی ایران<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#شکست سیاسی و نظامی عراق\" title=\"شکست سیاسی و نظامی عراق\" rel=\"nofollow\">۵.۴ - شکست سیاسی و نظامی عراق<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#از دست رفتن برگ برندۀ عراق\" title=\"از دست رفتن برگ برندۀ عراق\" rel=\"nofollow\">۵.۵ - از دست رفتن برگ برندۀ عراق<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#ایجاد تهدید برای عراق\" title=\"ایجاد تهدید برای عراق\" rel=\"nofollow\">۵.۶ - ایجاد تهدید برای عراق<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#برداشتن مهر سکوت\" title=\"برداشتن مهر سکوت\" rel=\"nofollow\">۵.۷ - برداشتن مهر سکوت<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#افزایش حمایت‌ها از عراق\" title=\"افزایش حمایت‌ها از عراق\" rel=\"nofollow\">۵.۸ - افزایش حمایت‌ها از عراق<\/a><br \/>\n       <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#برخی دیگر از نتایج\" title=\"برخی دیگر از نتایج\" rel=\"nofollow\">۵.۹ - برخی دیگر از نتایج<\/a><br \/><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#عقب نشینی دولت عراق\" title=\"عقب نشینی دولت عراق\" rel=\"nofollow\">۶ - عقب نشینی دولت عراق<\/a><br \/><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#راه حل ایران برای تعیین متجاوز\" title=\"راه حل ایران برای تعیین متجاوز\" rel=\"nofollow\">۷ - راه حل ایران برای تعیین متجاوز<\/a><br \/><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#منابع فهرست\" title=\"منابع فهرست\" rel=\"nofollow\">۸ - منابع فهرست<\/a><br \/><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#پانویس\" title=\"پانویس\" rel=\"nofollow\">۹ - پانویس<\/a><br \/><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#منابع\" title=\"منابع\" rel=\"nofollow\">۱۰ - منابع<\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"> <\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"اشغال_خرمشهر\"><strong><span dir=\"rtl\">اشغال خرمشهر<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n\n<p> \n<\/p><p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">پس از اشغال خرمشهر در <\/span><span dir=\"rtl\">۴<\/span><span dir=\"rtl\"> آبان <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۵۹\/ ۲۶<\/span><span dir=\"rtl\"> اکتبر <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۰<\/span><span dir=\"rtl\">، برای <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/عراق\" title=\"عراق\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">عراق<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">و حامیان منطقه‌ای و بین المللی آن فرصتی فراهم شد. تا ضمن فرسایش توان نظامی ایران، خواست خود را برای پایان دادن به جنگ، به دولت ایران تحمیل کنند<\/span>.<\/p>\n\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main1\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot1\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main2\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot2\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main3\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot3\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۳<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">ایران پس از اجرای عملیات موفقیت آمیز فتح المبین در فروردین <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱<\/span>\/ <span dir=\"rtl\">مارس <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۲<\/span><span dir=\"rtl\">، درصدد آزادسازی کامل مناطق اشغالی برآمد و عملیات بیت المقدس با این هدف آغاز شد. اما اهمیت راهبردی خرمشهر برای دو کشور و گستردگی منطقه عملیاتی سبب طولانی شدن آن گردید<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main4\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot4\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۴<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">عملیات بیت المقدس در <\/span><span dir=\"rtl\">۱۰<\/span> <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/اردیبهشت\" title=\"اردیبهشت (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">اردیبهشت<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">۱۳۶۱<\/span>\/ <span dir=\"rtl\">۳۰<\/span> <span dir=\"rtl\">آوریل <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۲<\/span><span dir=\"rtl\">، در چهار مرحله، با هدف آزادسازی شهرهای خرمشهر،<\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/هویزه\" title=\"هویزه (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">هویزه<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">و جاده <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/اهواز\" title=\"اهواز (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">اهواز<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">ـ خرمشهر و رسیدن به مرزهای بین المللی، در منطقه‌ای با وسعت بیش از <\/span><span dir=\"rtl\">۵۴۰۰<\/span><span dir=\"rtl\"> کیلومترمربع انجام شد<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main5\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot5\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۵<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main6\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot6\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۶<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main7\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot7\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۷<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"> <\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"مراحل_عملیات_بیت_المقدس\"><strong><span dir=\"rtl\">مراحل عملیات بیت المقدس<\/span><\/strong><\/a><br \/><span dir=\"rtl\">این عملیات با نام «بیت المقدس» طی <\/span><span dir=\"rtl\">۳<\/span><span dir=\"rtl\"> مرحله انجام شد و <\/span><span dir=\"rtl\">۲۵<\/span><span dir=\"rtl\"> روز به طول انجامید<\/span>. <span dir=\"rtl\">رمز عملیات، ذکر مقدس «یا علی بن ابیطالب (علیه‌السّلام)» بود و در ساعت <\/span><span dir=\"rtl\">۳۰<\/span> <span dir=\"rtl\">دقیقۀ بامداد <\/span><span dir=\"rtl\">۱۰\/۲\/۶۱<\/span><span dir=\"rtl\"> آغاز شد. غرب <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/کارون\" title=\"کارون (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">کارون<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، جنوب غربی اهواز و شمال خرمشهر، مناطقی بودند که این نبرد در آن مناطق شکل گرفت. وسعت منطقۀ عملیات، حدود <\/span><span dir=\"rtl\">۶۰۰۰<\/span><span dir=\"rtl\"> کیلومتر مربع بود<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main8\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot8\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۸<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">این عملیات پس از برنامه‌ریزی دقیق و ساعت‌ها طرح و برنامه آغاز شد و این در حالی بود که هدف اصلی آن، یعنی آزادسازی خرمشهر، اهمیت فوق العاده‌ای داشت. این شهر برای ایران و عراق بسیار مهم بود؛ به عبارت دیگر، خرمشهر، برگ برندۀ جنگ بود و هر کس بر آن تسلط می‌یافت، برتری خود را اثبات می‌کرد؛ از این رو عراق، به طور ویژه‌ای در پی حفظ آن بود و نیروهای بسیاری در آن <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/منطقه\" title=\"منطقه (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">منطقه<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، متمرکز کرده بود. ایران نیز که از اهمیت استراتژیک خرمشهر، آگاه بود، برنامه‌ای وسیع و سنگین برای آزدسازی آن منطقه تدارک دیده بود<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"مرحله_اول\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">مرحله اول<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">مرحلۀ اول عملیات در غرب کارون و در <\/span><span dir=\"rtl\">۱۰\/۲\/۶۱<\/span><span dir=\"rtl\"> آغاز شد و سرعت عملیات دشمن را غافلگیر کرد. در <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/حقیقت\" title=\"حقیقت\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">حقیقت<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، دشمن هرگز گمان نمی‌کرد که ایران بتواند با عبور از رودخانه، خود را به جادۀ اهواز <\/span><span dir=\"rtl\">–<\/span><span dir=\"rtl\"> خرمشهر برساند، ولی این امر تحقق یافت، نیروهای ایرانی با عبور از رود کارون و استقرار در جاده اهواز ـ خرمشهر، بیش از هشتصد کیلومتر را پاک سازی کردند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"مرحله_دوم\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">مرحله دوم<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">مرحله دوم، در <\/span><span dir=\"rtl\">۱۶<\/span><span dir=\"rtl\"> اردیبهشت <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱\/ ۶<\/span><span dir=\"rtl\"> مه <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۲<\/span><span dir=\"rtl\">، به منظور آزادسازی <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/بندر\" title=\"بندر (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">بندر<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">خرمشهر شروع شد. نیروهای ایرانی تا <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/شلمچه\" title=\"شلمچه (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">شلمچه<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">پیش رفتند و پس از آزادسازی هویزه، در هفده کیلومتری نوار مرزی استقرار یافتند. نتایج مهمی از این نبرد، نصیب ایرانیان شد. در این نبرد، نیروهای ایرانی توانستند در <\/span><span dir=\"rtl\">۱۷<\/span><span dir=\"rtl\"> کیلومتر از نوار مرزی استقرار یابند. در مقابل، نیروهای عراقی از جفیر، کرخه نور، هویزه و پادگان حمید عقب نشینی کردند و در محور شلمچه <\/span><span dir=\"rtl\">–<\/span><span dir=\"rtl\"> خرمشهر متمرکز شدند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"مرحله_سوم\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">مرحله سوم<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">در مرحله سوم، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۲۰<\/span><span dir=\"rtl\"> اردیبهشت همان <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/سال\" title=\"سال\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">سال<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، عملیات برای آزادسازی خرمشهر ادامه یافت، ولی در محور شلمچه ـ خرمشهر، عراق برتری نظامی داشت و بازپس گیری خرمشهر میسر نشد و نیروهای ایرانی به بازسازی و تجدید قوا پرداختند. در مرحله نهایی، اول خرداد همان سال، پیشروی از منطقه شلمچه در شمال غربی خرمشهر آغاز شد و نیروهای ایرانی خرمشهر را <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/محاصره\" title=\"محاصره\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">محاصره<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">و در <\/span><span dir=\"rtl\">۳<\/span><span dir=\"rtl\"> خرداد آزاد کردند. در این عملیات به جز شلمچه و <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/کوشک\" title=\"کوشک (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">کوشک<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">و <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/طلائیه\" title=\"طلائیه (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">طلائیه<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">که در اشغال عراق باقی ماند، بقیه مناطق آزاد شدند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main9\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot9\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۹<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main10\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot10\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱۰<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main11\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot11\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱۱<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">لذا دشمن مزدور با تمام امکانات و تجهیزات و با وجود یاوران بسیار، در برابر قدرت <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/ایمان\" title=\"ایمان\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ایمان<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">و وحدت ملت ایران شکست خورد و با دادن تلفات و ضایعات فراوان، خرمشهر را به صاحبان اصلی آن، واگذار کرد و گریخت<\/span>.<br \/><span dir=\"rtl\">از جمله نتایج این عملیات، انهدام کامل <\/span><span dir=\"rtl\">۲<\/span><span dir=\"rtl\"> لشکر عراق، آسیب دیدن <\/span><span dir=\"rtl\">۶<\/span><span dir=\"rtl\"> لشکر به میزان <\/span><span dir=\"rtl\">۲۰-۶۰<\/span><span dir=\"rtl\"> درصد، کشته و زخمی شدن بیش از <\/span><span dir=\"rtl\">۶<\/span><span dir=\"rtl\"> هزار نفر، <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/اسارت\" title=\"اسارت\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">اسارت<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">۱۷۴۹۹<\/span> <span dir=\"rtl\">نفر و انهدام <\/span><span dir=\"rtl\">۵۵۰<\/span><span dir=\"rtl\"> تانک و نفربر، <\/span><span dir=\"rtl\">۵۰<\/span><span dir=\"rtl\"> خودرو، ده‌ها عراده توپ، <\/span><span dir=\"rtl\">۵۳<\/span><span dir=\"rtl\"> هواپیما، <\/span><span dir=\"rtl\">۳<\/span><span dir=\"rtl\"> هلی کوپتر ومقادیر زیادی جنگ افزار و مهمات است<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main12\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot12\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱۲<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"> <\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"دلایل_شکست_عراق\"><strong><span dir=\"rtl\">دلایل شکست عراق<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\">[<a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/edit_sub\/آزادسازی_خرمشهر\/دلایل_شکست_عراق\" title=\"ویرایش\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ویرایش<\/span><\/a>]<\/p>\n\n<div align=\"right\">\n<hr align=\"right\" noshade=\"noshade\" size=\"2\" width=\"100%\" \/><\/div>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">یکی از دلایل شکست عراق، پیشینۀ ایران بود. عراق، پیش از این به دلیل وضعیت سیاسی داخلی ایران و نتایج سلسله عملیات‌های ناموفق در پاییز و <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/زمستان\" title=\"زمستان\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">زمستان<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">۱۳۵۹<\/span> <span dir=\"rtl\">ش به فرماندهی <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/بنی_صدر\" title=\"بنی صدر\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">بنی صدر<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، از نظر استراتژیکی در غفلت کامل به سر می‌برد؛ تا آنجا که بسیاری از مقام‌های عالی رتبۀ عراق در طول تابستان <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۰<\/span><span dir=\"rtl\"> ش کاملا به این باور رسیده بود که دولت ایران تا پاییز همان سال سقوط خواهد کرد<\/span>.<br \/><span dir=\"rtl\">واکنش عراق در این باره بسیار جالب است. عراقی‌ها، در <\/span><span dir=\"rtl\">۴<\/span><span dir=\"rtl\"> خرداد از طریق رسانه‌ها اعلام کردند که نیروهای ما، ایرانیان را گوشمالی دادند و در <\/span><span dir=\"rtl\">۳<\/span><span dir=\"rtl\"> خرداد تا مرزهای بین المللی عقب نشینی کردند. آنهابه جای خرمشهر از عنوان «بندر خرمشهر» استفاده کردند و دربارۀ شکست خود، چیزی نگفتند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main13\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot13\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱۳<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">پس از آن تلویزیون ایران، صحنه‌هایی از جبهه‌های جنگ، اسارت نیروهای عراقی و... نشان داد تا همگان از ماجرا باخبر شوند<\/span>. <a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/صدام\" title=\"صدام (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">صدام<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">پس از شکست از <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/مصر\" title=\"مصر\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">مصر<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">درخواست کمک کرد و گفت که اگر ارتش مصر به بغداد بیاید، وی به استقبال آنها خواهد شتافت<\/span>.<br \/><span dir=\"rtl\">کشورهای عربی برای اعلام حمایت از عراق و روحیه دادن به صدام حسین، به تبلیغات به نفع وی ادامه دادند. کشورهای مغرب زمین نیز که تا آن زمان، <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/چشم\" title=\"چشم\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">چشم<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">و <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/گوش\" title=\"گوش (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">گوش<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">خویش را بر فجایع <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/جنگ_تحمیلی\" title=\"جنگ تحمیلی\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">جنگ تحمیلی<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">بسته بودند، برای آتش بس و ایجاد صلح در منطقه به تکاپو افتادند. آنها پیروزی ایران را خطری برای منطقه وانمود می‌کردند. جامعۀ اروپا، در همان سوم خرداد، نگرانی خود را از ادامۀ جنگ، ابراز داشتند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main14\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot14\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱۴<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">در واقع، پیروزی اعجاب برانگیز قوای <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/اسلام\" title=\"اسلام\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">اسلام<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، سبب شده بود تا آنها بیمناک شوند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"بازپس_گیری_خرمشهر\"><strong><span dir=\"rtl\">بازپس گیری خرمشهر<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\">[<a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/edit_sub\/آزادسازی_خرمشهر\/بازپس_گیری_خرمشهر\" title=\"ویرایش\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ویرایش<\/span><\/a>]<\/p>\n\n<div align=\"right\">\n<hr align=\"right\" noshade=\"noshade\" size=\"2\" width=\"100%\" \/><\/div>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">بازپس گیری خرمشهر، موجب تغییر توازن سیاسی ـ نظامی در جنگ و منطقه <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/خلیج_فارس\" title=\"خلیج فارس\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">خلیج فارس<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">به سود ایران شد. از نظر نظامی، اجرای چهار عملیات طی هشت ماه، بیانگر تجدید توان نظامی ایران بود. از حیث سیاسی نیز به منزله از بین رفتن برتری عراق در مذاکرات سیاسی بود و این کشور را در وضع تحقیرآمیزی قرار داد. در این مدت احتمال سقوط حکومت عراق نیز می‌رفت<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main15\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot15\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱۵<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main16\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot16\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱۶<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main17\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot17\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱۷<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/صدام_حسین\" title=\"صدام حسین (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">صدام حسین<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">در <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹<\/span><span dir=\"rtl\"> خرداد <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱\/ ۹<\/span><span dir=\"rtl\"> ژوئن <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۲<\/span><span dir=\"rtl\">، به طور یک جانبه <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آتش_بس\" title=\"آتش بس\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">آتش بس<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">اعلام کرد. او در <\/span><span dir=\"rtl\">۲۰<\/span><span dir=\"rtl\"> خرداد همان سال، به بهانه کمک به سازمان آزادی بخش <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/فلسطین\" title=\"فلسطین\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">فلسطین<\/span><\/a> (<span dir=\"rtl\">ساف) و نیروهای <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/سوریه\" title=\"سوریه\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">سوریه<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">در برابر تجاوز <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/اسرائیل\" title=\"اسرائیل\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">اسرائیل<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">به <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/لبنان\" title=\"لبنان\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">لبنان<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">در <\/span><span dir=\"rtl\">۱۶<\/span><span dir=\"rtl\"> خرداد\/ <\/span><span dir=\"rtl\">۶<\/span><span dir=\"rtl\"> ژوئن همان سال، دستور عقب نشینی به نیروهای عراقی از اراضی ایران را صادر کرد. او در پی برقراری <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/صلح\" title=\"صلح\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">صلح<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">با ایران بود و در <\/span><span dir=\"rtl\">۳۰<\/span><span dir=\"rtl\"> خرداد\/ <\/span><span dir=\"rtl\">۲۰<\/span><span dir=\"rtl\"> ژوئن همان سال با صدور بیانیه‌ای، عقب نشینی از <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/خاک\" title=\"خاک\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">خاک<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">ایران را با از بین بردن هرگونه بهانه‌ای برای ادامه جنگ توجیه کرد،<\/span><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main18\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot18\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱۸<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main19\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot19\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۱۹<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"> <\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"اهم_نتایج_فتح_خرمشهر\"><strong><span dir=\"rtl\">اهم نتایج فتح خرمشهر<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\">[<a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/edit_sub\/آزادسازی_خرمشهر\/اهم_نتایج_فتح_خرمشهر\" title=\"ویرایش\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ویرایش<\/span><\/a>]<\/p>\n\n<div align=\"right\">\n<hr align=\"right\" noshade=\"noshade\" size=\"2\" width=\"100%\" \/><\/div>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">اهم نتایج فتح خرمشهر را می‌توان چنین برشمرد<\/span>:<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"تغییر_توازن_سیاسی_به_سود_ایران\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">تغییر توازن سیاسی به سود ایران<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">آثار این امر در اظهار نظر کشورهای منطقه و دولت‌های غربی و آمریکایی و رسانه‌های آنها به خوبی مشهود بود و نگرانی آنان را برانگیخت؛ زیرا آنها که به نابودی <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/انقلاب\" title=\"انقلاب\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">انقلاب<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، دل بسته بودند، اکنون می‌دیدند که انقلاب، توانسته خود را محکم و استوار نگه دارد. اکنون نگرانی آنها از فروپاشی رژیم عراق بود<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main20\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot20\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲۰<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"> <\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"ابتکار_عمل_نیروهای_ایران\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">ابتکار عمل نیروهای ایران<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">عملیات آزادی بستان و... اکنون عملیات فتح خرمشهر، سبب شد که نیروهای عراقی، به <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/دفاع\" title=\"دفاع\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">دفاع<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">روی بیاورند و در انتظار حملات رزمندگان اسلام باشند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"تقویت_توان_نظامی_ایران\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">تقویت توان نظامی ایران<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">ایران بر اثر این پیروزی، توان نیروی نظامی خود را تجدید کرد؛ زیرا پیشتر، این توان رو به ضعف نهاده بود<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main21\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot21\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲۱<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"> <\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"شکست_سیاسی_و_نظامی_عراق\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">شکست سیاسی و نظامی عراق<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">صدام که از حمایت همه جانبۀ غرب و برخی دولت‌های شرقی بهره می‌برد، بر اثر این رخداد، وجاهت خود را از دست داد. سرعت عمل نیروهای ایرانی، متجاوزان را غافلگیر کرد. همچنین عبور از <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/کارون\" title=\"کارون (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">کارون<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، نیروهای عراقی را متحیر ساخته بود؛ زیرا آنها باور نمی‌کردند که <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/ایران\" title=\"ایران\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ایران<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">از این مسیر، استفاده کند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"از_دست_رفتن_برگ_برندۀ_عراق\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">از دست رفتن برگ برندۀ عراق<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">عراق، خرمشهر را تصرف کرده بود و قصد خروج نداشت. قصد رژیم اشغالگر، این بود که با این برگ برنده، ایران به پای میز مذاکره بنشاند و از آن امتیاز بگیرد؛ اما با آزادسازی خونین شهر، <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/عزت\" title=\"عزت\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">عزت<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">ایران، بازگشت و <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/عراق\" title=\"عراق\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">عراق<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، ناکام ماند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"ایجاد_تهدید_برای_عراق\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">ایجاد تهدید برای عراق<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">عقب نشینی نیروهای متجاوز، سبب شد که مناطق نفت خیز دشمن، در تیررس رزمندگان اسلام قرار بگیرد. بصره از سوی ایران تهدید می‌شد و این امر، دولت متجاوز را بیش از پیش مضطرب کرده بود<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"برداشتن_مهر_سکوت\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">برداشتن مهر سکوت<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">در تمام مدتی که نیروهای اشغالگر، در قسمت‌هایی از خاک ایران، حضور داشتند، مجامع بین المللی سکوت اختیار کرده بودند؛ ولی پس از آزادسازی خونین شهر، آنها به تکاپو افتادند تا از پیشرفت‌های بعدی ایران و نابودی رژیم عراق، جلوگیری کنند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main22\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot22\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲۲<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"> <\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"افزایش_حمایت‌ها_از_عراق\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">افزایش حمایت‌ها از عراق<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">کمک‌های فراوانی به عراق، سرازیر شد تا صدام، روحیۀ خود را از دست ندهد. همچنین ممکن بود که بر اثر تضعیف روحیۀ عراق و شکست آن، کشورهای منطقه هم از غرب و <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آمریکا\" title=\"آمریکا\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">آمریکا<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">دلسرد شوند؛ از این رو حمایت‌های حامیان صدام، به رغم این شکست سنگین، افزایش یافت<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"برخی_دیگر_از_نتایج\"><strong>← <\/strong><\/a><strong><span dir=\"rtl\">برخی دیگر از نتایج<\/span><\/strong><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">۱<\/span>. <span dir=\"rtl\">تقویت روحیۀ مردم ایران<\/span>.<br \/><span dir=\"rtl\">۲<\/span>. <span dir=\"rtl\">تقویت روحیۀ شهادت طلبی<\/span>.<br \/><span dir=\"rtl\">۳<\/span>. <span dir=\"rtl\">بازگشت <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/امنیت\" title=\"امنیت\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">امنیت<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">برای مناطق جنوب<\/span>.<br \/><span dir=\"rtl\">پس از فتح خونین شهر، مناطق مسکونی جنوب که در برد <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آتش\" title=\"آتش\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">آتش<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">توپخانه دشمن قرار داشتند از این خطر نجات یافتند<\/span>.<br \/><span dir=\"rtl\">۴<\/span>. <span dir=\"rtl\">افزایش هماهنگی بین نیروهای ایرانی<\/span>:<br \/><span dir=\"rtl\">در اثر این عملیات، بین نیروهای <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/سپاه\" title=\"سپاه\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">سپاه<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/ارتش\" title=\"ارتش (پیوندی وجود ندارد)\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ارتش<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">و <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/بسیج\" title=\"بسیج\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">بسیج<\/span><\/a><span dir=\"rtl\">، هماهنگی افزایش یافت و تجارب بسیار مفیدی به دست آمد<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"عقب_نشینی_دولت_عراق\"><strong><span dir=\"rtl\">عقب نشینی دولت عراق<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\">[<a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/edit_sub\/آزادسازی_خرمشهر\/عقب_نشینی_دولت_عراق\" title=\"ویرایش\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ویرایش<\/span><\/a>]<\/p>\n\n<div align=\"right\">\n<hr align=\"right\" noshade=\"noshade\" size=\"2\" width=\"100%\" \/><\/div>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">دولت عراق در نامه‌ای در <\/span><span dir=\"rtl\">۱۰<\/span><span dir=\"rtl\"> تیر <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱\/ <\/span><span dir=\"rtl\">اول ژوئیه <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۲<\/span><span dir=\"rtl\"> به دبیرکل سازمان ملل، عقب نشینی کامل نیروهای عراقی از اراضی ایران را اعلام کرد، اما نماینده ایران در سازمان ملل، در همان روز در نامه‌ای به رئیس شورای امنیت اظهار داشت که نیروهای متجاوز عراقی، برخلاف ادعاهای عراق، هنوز بخش‌هایی از اراضی ایران را در تصرف دارند و به حملات خود ادامه می‌دهند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main23\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot23\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲۳<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main24\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot24\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲۴<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">از سوی دیگر، پیروزی ایران در جبهه‌های جنگ و شرایط این کشور برای برقراری صلح، صدام حسین را، که در آغاز تجاوز به ایران آرزوی رهبری <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/جهان\" title=\"جهان\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">جهان<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">عرب را داشت، در وضع بسیار دشواری قرار داد. او مجبور شد برای جلب حمایت جهان عرب، به دولتهای میانه رو عرب نزدیک شود. افزون بر این، ناچار شد از میزبانی اجلاس سران کشورهای جنبش عدم تعهد که قرار بود در شهریور <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱<\/span>\/ <span dir=\"rtl\">سپتامبر <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۲<\/span><span dir=\"rtl\"> در بغداد تشکیل شود، صرف نظر کند. صدام حسین، شورای فرماندهی <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/انقلاب\" title=\"انقلاب\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">انقلاب<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">عراق را منحل و شماری از افراد کابینه و افسران عالی رتبه را اخراج کرد. او حتی برخی از آنان را به بهانه اهمال و مخالفت با <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/جنگ\" title=\"جنگ\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">جنگ<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">اعدام نمود<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main25\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot25\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲۵<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">پس از آزادسازی خرمشهر، شورای امنیت سازمان ملل نیز پس از <\/span><span dir=\"rtl\">۲۲<\/span><span dir=\"rtl\"> ماه از صدور قطعنامه اول،<\/span><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main26\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot26\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲۶<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">در <\/span><span dir=\"rtl\">۲۱<\/span><span dir=\"rtl\"> تیر <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱\/ ۱۲<\/span><span dir=\"rtl\"> ژوئیه <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۲<\/span><span dir=\"rtl\">، قطعنامه <\/span><span dir=\"rtl\">۵۱۴<\/span><span dir=\"rtl\"> را، که در آن موضع نسبتآ جدی‌تری در برابر جنگ گرفته بود، صادر کرد، بی آنکه در آن هیچ اشاره‌ای به متجاوز، تنبیه متجاوز یا اصل تجاوز شده باشد<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main27\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot27\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲۷<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main28\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot28\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲۸<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main29\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot29\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۲۹<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">از سوی دیگر، بازپس‌گیری خرمشهر نگرانی‌های عمیقی در بین کشورهای عرب منطقه <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/خاورمیانه\" title=\"خاورمیانه\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">خاورمیانه<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">پدیدآورد. قدرت‌های بزرگ بین المللی از جمله امریکا نیز ضمن ابراز نگرانی از پیشروی نیروهای ایران، به حمایت گسترده از عراق پرداختند<\/span>.<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main30\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot30\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۳۰<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main31\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot31\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۳۱<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main32\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot32\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۳۲<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"> <\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"راه_حل_ایران_برای_تعیین_متجاوز\"><strong><span dir=\"rtl\">راه حل ایران برای تعیین متجاوز<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\">[<a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/edit_sub\/آزادسازی_خرمشهر\/راه_حل_ایران_برای_تعیین_متجاوز\" title=\"ویرایش\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ویرایش<\/span><\/a>]<\/p>\n\n<div align=\"right\">\n<hr align=\"right\" noshade=\"noshade\" size=\"2\" width=\"100%\" \/><\/div>\n\n<p align=\"right\"><br \/><span dir=\"rtl\">ایران که از نظر سیاسی و نظامی برتر بود، چند راه حل داشت: <\/span><span dir=\"rtl\">۱) <\/span><span dir=\"rtl\">آغاز مذاکره سیاسی با عراق و قدرتهای حامی آن برای تامین حقوق خود درباره محکومیت متجاوز و پرداخت <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/غرامت\" title=\"غرامت\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">غرامت<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">به ایران. این گزینه با سیاست کلی غرب در برابر قدرت گرفتن <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/انقلاب_اسلامی\" title=\"انقلاب اسلامی\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">انقلاب اسلامی<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">در منطقه تعارض داشت؛ <\/span><span dir=\"rtl\">۲) <\/span><span dir=\"rtl\">ترک مخاصمه بدون اتمام <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/جنگ\" title=\"جنگ\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">جنگ<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">و برقراری حالت نه جنگ و نه <\/span><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/صلح\" title=\"صلح\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">صلح<\/span><\/a> <span dir=\"rtl\">در مرزها که به فرسایش توان سیاسی و نظامی ایران می‌انجامید؛ <\/span><span dir=\"rtl\">۳) <\/span><span dir=\"rtl\">صلح تضمین شده. مقامات ایرانی این گزینه را تنها راه حل برای تامین حقوق این کشور می‌دانستند و برای رسیدن به همین خواست، ناگزیر از ادامه جنگ شدند<\/span><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main33\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot33\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۳۳<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main34\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot34\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۳۴<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"foot-main35\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot35\" rel=\"nofollow\"><sup>[<\/sup><sup><span dir=\"rtl\">۳۵<\/span><\/sup><sup>]<\/sup><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\"> <\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"منابع_فهرست\"><strong><span dir=\"rtl\">منابع فهرست<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\">[<a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/edit_sub\/آزادسازی_خرمشهر\/منابع_فهرست\" title=\"ویرایش\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ویرایش<\/span><\/a>]<\/p>\n\n<div align=\"right\">\n<hr align=\"right\" noshade=\"noshade\" size=\"2\" width=\"100%\" \/><\/div>\n\n<p align=\"right\"><br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱<\/span>) <span dir=\"rtl\">عبدالحلیم ابوغزاله، الحرب‌العراقیة الایرانیة: <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۰<\/span><span dir=\"rtl\">ـ <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۸<\/span><span dir=\"rtl\">، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۹۴<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۲<\/span>) <span dir=\"rtl\">ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، تألیف محمد جوادی‌پور و دیگران، تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۳<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۳<\/span>) <span dir=\"rtl\">حسین اردستانی، تنبیه متجاوز: بررسی تحولات سیاسی نظامی از تابستان <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱<\/span><span dir=\"rtl\"> تا فرودین <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۷<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۹<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۴<\/span>) <span dir=\"rtl\">مهدی انصاری، محمد درودیان، و هادی نخعی، خرمشهر در جنگ طولانی، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۵<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۵<\/span>) <span dir=\"rtl\">منوچهر پارسادوست، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۱<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۶<\/span>) <span dir=\"rtl\">احمد پوراحمد، جغرافیای عملیات ماندگار دفاع مقدس، به اهتمام حسن رسولی منفرد، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۷<\/span>) <span dir=\"rtl\">تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران: وزارت امور خارجه، دفتر حقوقی، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۷<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۸<\/span>) <span dir=\"rtl\">مجتبی تهامی، گل محمد بهمنی، و فتح‌اللّه رسولی، سیاست امریکا در قبال ایران طی دوره جنگ تحمیلی، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۰<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۹<\/span>) <span dir=\"rtl\">سعید خالوزاده، «حمایت‌های سیاسی، نظامی و اقتصادی کشورهای قدرتمند از عراق در طول جنگ با جمهوری اسلامی ایران»، در دعاوی ایران: بررسی کمک‌ها و حمایت‌های غرب به‌ویژه آمریکا از صدام حسین در جنگ تحمیلی، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۳<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱۰<\/span>) <span dir=\"rtl\">محمد درودیان، آغاز تا پایان (سالنمای تحلیلی) : بررسی وقایع سیاسی ـ نظامی جنگ از زمینه‌سازی تهاجم عراق تا آتش‌بس، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱۱<\/span>) <span dir=\"rtl\">محمد درودیان، پرسش‌های اساسی جنگ، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۴<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱۲<\/span>) <span dir=\"rtl\">محمد درودیان، خونین‌شهر تا خرمشهر، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۰<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱۳<\/span>) <span dir=\"rtl\">سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اطلس جنگ ایران و عراق: فشرده نبردهای زمینی، <\/span><span dir=\"rtl\">۳۱<\/span><span dir=\"rtl\"> شهریور <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۵۹<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۲۹<\/span><span dir=\"rtl\"> مرداد <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۷<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۹<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱۴<\/span>) <span dir=\"rtl\">علی سمیعی، کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۲<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱۵<\/span>) <span dir=\"rtl\">بهمن نعیمی‌ارفع، مبانی رفتاری شورای همکاری خلیج‌فارس در قبال جمهوری اسلامی ایران، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۰<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱۶<\/span>) <span dir=\"rtl\">علی‌اکبر ولایتی، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱۷<\/span>) <span dir=\"rtl\">عباس هدایتی خمینی، شورای امنیت و جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران (تا پذیرش قطعنامه <\/span><span dir=\"rtl\">۵۹۸<\/span><span dir=\"rtl\"> از سوی ایران)، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۴<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱۸<\/span>) Anthony H Cordesman and Abraham R Wagner, The lessons of modern war, Boulder, Colo <span dir=\"rtl\">۱۹۹۱<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۱۹<\/span>) Dilip Hiro, The longest war: the Iran-Iraq military conflict, New York <span dir=\"rtl\">۱۹۹۱<\/span>.<br \/>\n(<span dir=\"rtl\">۲۰<\/span>) Gary Sick, \"Trial by error: reflections on the Iran-Iraq war\", The Middle East journal, vol<span dir=\"rtl\">۴۳<\/span>, no<span dir=\"rtl\">۲<\/span> (spring <span dir=\"rtl\">۱۹۸۹<\/span>).<\/p>\n\n<p align=\"right\"><a name=\"پانویس\"><strong><span dir=\"rtl\">پانویس<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n\n<p align=\"right\">[<a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/edit_sub\/آزادسازی_خرمشهر\/پانویس\" title=\"ویرایش\" rel=\"nofollow\"><span dir=\"rtl\">ویرایش<\/span><\/a>]<\/p>\n\n<div align=\"right\">\n<hr align=\"right\" noshade=\"noshade\" size=\"2\" width=\"100%\" \/><\/div>\n\n<p align=\"right\"> <\/p>\n\n<table border=\"0\" cellpadding=\"0\" cellspacing=\"5\" style=\"width:100%;\" width=\"100%\"><tbody><tr><td> <\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><p align=\"right\"> <\/p>\n\n<table border=\"0\" cellpadding=\"0\"><tbody><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot1\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main1\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">انصاری، مهدی و درودیان، محمد و نخعی، هادی، خرمشهر در جنگ طولانی، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۳۹۰<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۵<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot2\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main2\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">پارسادوست، منوچهر، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۳۲۱<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۱<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۳<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot3\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main3\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">درودیان، محمد، بررسی وقایع سیاسی ـ نظامی جنگ از زمینه سازی تهاجم عراق تا آتش بس، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۵۸<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۴<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot4\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main4\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">اردستانی، حسین، تنبیه متجاوز: بررسی تحولات سیاسی نظامی از تابستان <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱<\/span><span dir=\"rtl\"> تا فرودین <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۷<\/span><span dir=\"rtl\">، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۲۵<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۹<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۵<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot5\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main5\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">سمیعی، علی، کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۹۷<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۲<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۶<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot6\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main6\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">عبدالحلیم ابوغزاله، الحرب العراقیة الایرانیة، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۰۶<\/span><span dir=\"rtl\">، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۰<\/span><span dir=\"rtl\">ـ <\/span><span dir=\"rtl\">۱۹۸۸<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۷<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot7\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main7\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اطلس جنگ ایران و عراق: فشرده نبردهای زمینی، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۴۹<\/span><span dir=\"rtl\">، <\/span><span dir=\"rtl\">۳۱<\/span><span dir=\"rtl\"> شهریور <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۵۹<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۲۹<\/span><span dir=\"rtl\"> مرداد<\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۷<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۹<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۸<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot8\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main8\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">سازمان تبلیغات اسلامی، بر شطی از حماسه و حضور، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۳۸۴-۳۸۶<\/span><span dir=\"rtl\">، سازمان تبلیغات اسلامی، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۵<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۹<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot9\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main9\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">سمیعی، علی، کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۹۹<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۰۴<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۲<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱۰<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot10\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main10\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">پوراحمد، احمد، جغرافیای عملیات ماندگار دفاع مقدس، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۰۳<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۰۶<\/span><span dir=\"rtl\">، به اهتمام حسن رسولی منفرد، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱۱<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot11\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main11\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">جوادی پور، محمد و دیگران، ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۴<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۶۷<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۶۸<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۳<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱۲<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot12\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main12\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۰۱_ ۱۰۲<\/span><span dir=\"rtl\">، اول، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱۳<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot13\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main13\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۰۳_ ۱۰۴<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱۴<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot14\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main14\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۴۶_ ۱۶۳<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱۵<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot15\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main15\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a>Gary Sick<span dir=\"rtl\">، <\/span>\"Trial by error: reflections on the Iran<span dir=\"rtl\">، <\/span>Iraq war\"<span dir=\"rtl\">، <\/span>The Middle East journal<span dir=\"rtl\">، <\/span>vol<span dir=\"rtl\">۴۳<\/span><span dir=\"rtl\">، <\/span>no<span dir=\"rtl\">۲<\/span> (spring <span dir=\"rtl\">۱۹۸۹<\/span>)<span dir=\"rtl\">، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۲۳۶<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۲۳۷<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱۶<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot16\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main16\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">درودیان، محمد، بررسی وقایع سیاسی ـ نظامی جنگ از زمینه سازی تهاجم عراق تا آتش بس، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۵۸<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۵۹<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱۷<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot17\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main17\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">درودیان، محمد، خونین شهر تا خرمشهر، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۶۰<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۰<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱۸<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot18\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main18\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a>Anthony H Cordesman and Abraham R Wagner<span dir=\"rtl\">، <\/span>The lessons of modern war<span dir=\"rtl\">، <\/span>Boulder<span dir=\"rtl\">، <\/span>Colo <span dir=\"rtl\">۱۹۹۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۲<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۴۰<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۴۱<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۱۹<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot19\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main19\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a>Dilip Hiro<span dir=\"rtl\">، <\/span>The longest war: the Iran-Iraq military conflict<span dir=\"rtl\">، <\/span>New York <span dir=\"rtl\">۱۹۹۱<\/span><span dir=\"rtl\">ص <\/span><span dir=\"rtl\">۶۴<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲۰<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot20\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main20\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">ایرانی، ناصر، برگزیده مقاله‌های نشر دانش‌ها بحران دموکراسی در ایران، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۲۷۵-۲۷۷<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران، نشر دانشگاهی، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۱<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲۱<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot21\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main21\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۱۹<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲۲<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot22\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main22\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۱۵_ ۱۱۶<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲۳<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot23\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main23\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">پارسادوست، منوچهر، نقش سازمان ملل در جنگ عراق و ایران، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۳۲۲<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۱<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲۴<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot24\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main24\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">درودیان، محمد، پرسش‌های اساسی جنگ، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۲۰۷<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۴<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲۵<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot25\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main25\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a>Anthony H Cordesman and Abraham R Wagner<span dir=\"rtl\">، <\/span>The lessons of modern war<span dir=\"rtl\">، <\/span>Boulder<span dir=\"rtl\">، <\/span>Colo <span dir=\"rtl\">۱۹۹۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۲<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۴۰<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۴۱<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲۶<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot26\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main26\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران: وزارت امور خارجه، دفتر حقوقی، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۷<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲۷<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot27\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main27\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">ولایتی، علی اکبر، تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۱۹<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۲۰<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲۸<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot28\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main28\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">هدایتی خمینی، عباس، شورای امنیت و جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران (تا پذیرش قطعنامه <\/span><span dir=\"rtl\">۵۹۸<\/span><span dir=\"rtl\"> از سوی ایران)، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۸۱<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۸۸<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۴<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۲۹<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot29\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main29\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران: وزارت امور خارجه، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۲<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۱۶۰<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۶۱<\/span><span dir=\"rtl\">، دفتر حقوقی، <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۷<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۳۰<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot30\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main30\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">نعیمی ارفع، بهمن، مبانی رفتاری شورای همکاری خلیج فارس در قبال جمهوری اسلامی ایران، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۸۰<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۸۱<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۰<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۳۱<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot31\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main31\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">تهامی، مجتبی و بهمنی، گل محمد و رسولی، فتح الله، سیاست امریکا در قبال ایران طی دوره جنگ تحمیلی، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۲۶۶<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۰<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۳۲<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot32\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main32\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">خالوزاده، سعید، «حمایت‌های سیاسی، نظامی و اقتصادی کشورهای قدرتمند از عراق در طول جنگ با جمهوری اسلامی ایران»، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۴۶۱<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۵۱۷<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۳۳<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot33\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main33\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">اردستانی، حسین، تنبیه متجاوز: بررسی تحولات سیاسی نظامی از تابستان <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۱<\/span><span dir=\"rtl\"> تا فرودین <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۶۷<\/span><span dir=\"rtl\">، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۲۶<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۲۸<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۹<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۳۴<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot34\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main34\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">درودیان، محمد، پرسش‌های اساسی جنگ، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۲۰۳<\/span><span dir=\"rtl\">ـ<\/span><span dir=\"rtl\">۲۰۴<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۸۴<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><tr><td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><span dir=\"rtl\">۳۵<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t<td>\n\t\t\t<p align=\"right\"><a name=\"foot35\"><\/a><a href=\"http:\/\/wikifeqh.ir\/آزادسازی_خرمشهر#foot-main35\" rel=\"nofollow\">↑ <\/a><span dir=\"rtl\">درودیان، محمد، بررسی وقایع سیاسی ـ نظامی جنگ از زمینه سازی تهاجم عراق تا آتش بس، ج<\/span><span dir=\"rtl\">۱<\/span><span dir=\"rtl\">، ص<\/span><span dir=\"rtl\">۶۳_ ۶۴<\/span><span dir=\"rtl\">، تهران <\/span><span dir=\"rtl\">۱۳۷۶<\/span><span dir=\"rtl\">ش<\/span>.<\/p>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><p align=\"right\"> <\/p>","content_source":"","content_url":"","content_date_start":"2019-05-25 11:08:11","content_date_event":"2019-05-25 11:08:11","content_date_event_start":null,"content_date_event_end":null,"content_show_title_slider":1,"content_date_last_edit":"2019-05-25 11:09:50","content_date_register":"2019-05-25 11:09:50","content_columns":0,"content_show_img":1,"content_show_details":0,"content_show_related_img":0,"content_show_slider":1,"content_comment":1,"content_score":0,"tag_id":0,"score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"uid":15360,"eid":0,"attach_title":null,"attaches":[{"sizes":{"150":".\/cache\/184\/attach\/201905\/172845_3558618122_101_150.webp","300":".\/cache\/184\/attach\/201905\/172845_3558618122_184_273.webp","400":".\/cache\/184\/attach\/201905\/172845_3558618122_184_273.webp","600":".\/cache\/184\/attach\/201905\/172845_3558618122_184_273.webp","900":".\/cache\/184\/attach\/201905\/172845_3558618122_184_273.webp","1200":".\/cache\/184\/attach\/201905\/172845_3558618122_184_273.webp"},"ext":"jpg","file_media":1,"token":3558618122,"files":{"original":{"url":".\/file\/184\/attach\/201905\/172845_3558618122.jpg","width":184,"height":273,"size":0}}}]}]]